Epilepsiya

Epilepsiya nima?

Epilepsiya — bosh miya faoliyatining surunkali buzilishi bo‘lib, u takrorlanuvchi epileptik xurujlar bilan namoyon bo‘ladi. Xurujlar bosh miya neyronlarida me’yordan tashqari elektr faolligi paydo bo‘lishi natijasida yuzaga keladi.

• Xuruj vaqtida miya nerv hujayralarining normal faoliyati vaqtincha buziladi. Natijada quyidagi belgilar kuzatilishi mumkin:
• tirishishlar;
• hushdan ketish yoki ongning buzilishi;
• ixtiyorsiz harakatlar;
• nutqning vaqtincha buzilishi;
• xulq-atvor yoki sezuvchanlikning o‘zgarishi.

Epilepsiya bolalarda ham, kattalarda ham uchrashi mumkin. Xurujlar har doim ham tirishish bilan kechmaydi: ayrim bemorlarda ular qisqa muddatli qotib qolish, atrofdagilarga javob bermaslik yoki noodatiy harakatlar bilan namoyon bo‘ladi.

Epilepsiya nima sababdan kelib chiqadi?

• Epilepsiyaning kelib chiqish sabablari turlicha bo‘lishi mumkin:
• bosh miya jarohatining asoratlari;
• bosh miya o‘smalari;
• bosh miya qon tomirlari malformatsiyalari;
• insult oqibatlari;
• bosh miyaning tug‘ma rivojlanish nuqsonlari;
• markaziy asab tizimi infeksiyalari;
• genetik omillar.
• Ba’zi hollarda tekshiruvlarga qaramay epilepsiyaning aniq sababini aniqlashning imkoni bo‘lmaydi.
• Epilepsiyaning belgilari
• Epilepsiyaning namoyon bo‘lishi xuruj turiga qarab sezilarli darajada farq qilishi mumkin.
• Tirishish bilan kechadigan xurujlar
• Bu epilepsiyaning eng ko‘p tanilgan ko‘rinishidir. Xuruj vaqtida quyidagi belgilar kuzatilishi mumkin:
• hushdan ketish;
• mushaklarning keskin taranglashishi;
• qo‘l va oyoqlarning ritmik tortishishi;
• og‘izdan ko‘pik kelishi;
• nafas olishning vaqtincha buzilishi.
• Fokal xurujlar
• Ayrim epileptik xurujlar yaqqol tirishishlarsiz, kamroq seziladigan belgilar bilan namoyon bo‘ladi:
• noodatiy hislar yoki sezgilar;
• bir nuqtaga tikilib, qotib qolish;
• nutqning vaqtincha buzilishi;
• qo‘l yoki yuz mushaklarining tortishishi;
• sababsiz paydo bo‘ladigan g‘alati hid, ta’m yoki boshqa sezgilar.
• Ongning buzilishi

Ba’zi bemorlarda qisqa vaqt davomida atrofdagilarga javob bermaslik, nima bo‘layotganini anglamaslik yoki keyinchalik xuruj vaqtida sodir bo‘lgan voqealarni eslay olmaslik kuzatiladi.

Nima uchun neyroxirurg ko‘rigidan o‘tish muhim?

Epilepsiyaning ko‘plab turlari dori vositalari yordamida nazorat qilinadi. Ammo ayrim bemorlarda xurujlarning sababi bosh miyadagi strukturaviy o‘zgarishlar bo‘lishi mumkin:

• bosh miya o‘smalari;
• qon tomir patologiyalari;
• bosh miya po‘stlog‘ining rivojlanish nuqsonlari;
• boshqa strukturaviy shikastlanishlar.
• Bunday holatlarda neyroxirurg ko‘rigi va jarrohlik davolash imkoniyatini baholash talab etilishi mumkin.
• Epilepsiya diagnostikasi
• Bosh miya MRT tekshiruvi

Bosh miyadagi o‘sma, rivojlanish nuqsoni va boshqa strukturaviy o‘zgarishlarni aniqlash imkonini beradi. Epilepsiyaga shubha qilinganda maxsus epileptologik MRT protokoli tavsiya etilishi mumkin.

• EEG — elektroensefalografiya
• Bosh miyaning patologik elektr faolligini aniqlashga yordam beradi.
• Video-EEG monitoring

Xuruj vaqtida bemorning holati va bosh miyaning elektr faolligi bir vaqtda qayd etiladi. Bu xuruj turini hamda epileptik o‘choqning ehtimoliy joylashuvini aniqroq aniqlashga yordam beradi.

• Neyroxirurgik baholash
• Tekshiruv davomida quyidagilar aniqlanadi:
• xurujlarning ehtimoliy sababi;
• epileptik o‘choqning joylashuvi;
• jarrohlik davolashga ko‘rsatmalar mavjudligi;
• operatsiyaning mumkin bo‘lgan foydasi va xavflari.
• Epilepsiyani zamonaviy davolash
• Dori-darmonlar bilan davolash

Epilepsiya bilan kasallangan bemorlarning aksariyatiga xurujga qarshi dori vositalari buyuriladi. To‘g‘ri tanlangan davolash ko‘plab bemorlarda xurujlarni nazorat qilish imkonini beradi.

Dori vositalarini faqat shifokor tavsiyasi asosida qabul qilish kerak. Ularni o‘zboshimchalik bilan to‘xtatish yoki dozasini o‘zgartirish xurujlarning kuchayishiga olib kelishi mumkin.

• Dori vositalariga chidamli epilepsiya

Agar to‘g‘ri tanlangan va yetarli dozada qo‘llangan ikki xil xurujga qarshi davolash usuliga qaramay xurujlar davom etsa, epilepsiya dori vositalariga chidamli — farmakorezistent deb baholanishi mumkin.

• Bunday holatlarda bemorni ixtisoslashtirilgan tekshiruvdan o‘tkazish va zamonaviy neyroxirurgik davolash imkoniyatlarini ko‘rib chiqish tavsiya etiladi.
• Epilepsiya jarrohligi
• To‘g‘ri tanlangan bemorlarda jarrohlik davolash:
• xurujlar sonini sezilarli darajada kamaytirishi;
• ayrim hollarda xurujlarni to‘liq to‘xtatishi;
• bemorning hayot sifatini yaxshilashi mumkin.
• Operatsiya turi epilepsiyaning sababi, epileptik o‘choqning joylashuvi va uning miyaning muhim funksional sohalariga munosabatiga qarab individual ravishda belgilanadi.

Qachon shoshilinch tibbiy yordam chaqirish kerak?

• Quyidagi holatlarda tez yordam chaqirish zarur:
• xuruj hayotda birinchi marta kuzatilsa;
• xuruj 5 daqiqadan ortiq davom etsa;
• bemor o‘ziga kelmasdan xurujlar takrorlansa;
• xurujdan keyin nafas olish tiklanmasa yoki qiyinlashsa;
• xuruj vaqtida bemor jarohat olsa;
• xuruj homilador ayolda yoki suvda sodir bo‘lsa.
• Toshkentda epilepsiyani davolash

Neyroxirurg Nabi Abdullayev epilepsiyaning sababini aniqlash, neyroxirurgik baholash va dori vositalariga chidamli shakllarida jarrohlik davolash imkoniyatini belgilash bilan shug‘ullanadi.

• Zamonaviy MRT, EEG, video-EEG monitoring va boshqa tekshiruvlar epileptik o‘choqning joylashuvini aniqlash hamda individual davolash taktikasini tanlashga yordam beradi.
• Davolashning asosiy maqsadi — xurujlarni imkon qadar nazoratga olish, xavfsizlikni ta’minlash va bemorning hayot sifatini yaxshilash.

Keyingi qadam

O‘qish foydali